Bir Öğlen Hayali: Edirne Tava Ciğeri


Ciğer yemem, diyeni dize getirecek kuvvettedir Edirne tava ciğeri. Biliyorum, ciğer ağızda cılk cılk oynaşan kımıl kımıl çirkin bir organ normalde, ancak tava ciğeri boyutuna geçmemiş olanlar için geçerli bu. Peki ciğerle ilgili tüm düşünceleri değiştirmek için Edirne'ye gitmek şart mıdır? Evet canım, Edirneli olduğum için söylemiyorum, özür dilerim ama öyle.

Biraz abarttığımı düşünebilirsin, ama bu ciğerin ardında gerçekten çok emek var. Ciğeri alınacak danalar özel otlaklarda besleniyor, bir yaşına gelince de kesiyorlar. (Çok acı ama öyle.) Alınan ciğerlerin tüm damarları ve sinirleri temizleniyor, kanı kalmayıncaya kadar yıkanıyor ve zar gibi incecik kesiliyor. Edirne'de sadece kaliteli hayvan yok, burada üretilen bitkisel yağ ve un da çok önemli. Yazın Trakya'ya yolun düşerse o sonsuz ayçiçeği tarlalarını gördüğünde işin sırrını çözebilirsin. Ah, canım çekirdekler! Neyse Edirne'deki ciğercilere tüm malzemeler günlük olarak geliyor. En kötü ciğercide bile bayat et ya da kötü kokulu yağ göremezsin. (Büyük mü konuştum acaba?)

Ciğerlerimiz neredeyse ateşin üzerinde, incecik bir tavada pişiyorlar. Biz genelde "bunlar daha olmamıştır," diyerek ciğerleri dakikalarca yağda tutuyoruz ama bu adamlar ciğeri sadece iki dakika yağda bırakıyorlar. Böylece herkesin ciğeri, sipariş aldıktan sonra gözlerinin önünde yapılmış oluyor; ne bir un topaklanması oluyor ne de ısırma zorluğu. Yanına soğan salatası ve gene Edirne'deki bahçelerde üretilen kurutulmuş ve kızartılmış kırmızı biberi de ekledik mi menü tamamlanıyor. Ben çiğ soğan ve acı yiyemediğim için bu kombinasyonu hiçbir zaman deneyemeyeceğim tabii. Yumuk bir dilim beyaz ekmek ve yanında çıtır kıtır bu ciğerler benim şu an öğlen rüyamı süslüyor.

İki hafta önce Niyazi Usta'daydık, şimdi şu halimize bak!

Rüyanın Öte Yakası Seni Çağırıyor Lucid Kafa


Rüyalarını benim kadar ciddiye alan birini tanımıyorum. Biri rüyamda boynuma dokunuyorsa, bütün bir gün boynumda onun eliyle geziyorum. Biri bana rüyamda yalan söylüyorsa, günlerce onun gerçek bir yalancı olduğunu düşünüp kendimi o kişiden soğutuyorum. Rüyalarıma hakim olabildiğim, istediğim rüyayı görebildiğim zamanlarsa mutluluktan neredeyse halay çekerek uyanıyorum.

Ursula K. Le Guin'in 'Rüyanın Öte Yakası' olarak Türkçeleştirilen fantastik romanında da benim gibi rüyalarının gerçekliğine uyanan bir karakter var. Ancak o, benim gibi kendini kandırmıyor. George, 'etkili rüya' diye tabir ettiği rüyaların gerçek olduğu bir dünyaya uyanıyor. Geleceği görmek gibi klasik bir konusu yok ama kitabın. George, rüyalarıyla geçmişi, şimdiyi ve geleceği değiştiriyor. Bunu an an okuyoruz, izliyoruz. Şu anda uykuya dalıyorum, rüyamda bilgisayarda değil de daktiloda yazı yazdığımı görüyorum. Uyandığımda önümde daktilo beliriyor, bilgisayar diye bir alet hiçbir zaman olmamış; bilgisayar ile ilgili bilgim, bilgimiz tamamen ortadan kalkıyor. İşte bu çok heyecan verici. George, benim olmak istediğim, olacağıma inandığım kahraman oluyor.

Ancak George, kendini kahraman olarak görmüyor. Oldukça sıradan biri o ve "dünyayı değiştirmek benim ne haddime," diye düşünüyor. Etkili rüya görmemek için ilaç kullanmaya başlıyor ve ilaç bağımlısı olduğunu anladığında Gönüllü Terapi Tedavisi'ne başlamaya karar veriyor. İşler de burada sarpa sarıyor işte. Burada tanıştığı Doktor Haber, onu geliştirdiği bir alette denek olarak kullanmaya başlıyor ve Ursula'nın asıl değinmek istediği konu beliriyor: tanrıcılık. Dünyayı daha iyi bir yer haline getirme amacıyla yola çıkan Dr. Haber, George'un yeteneklerini eline yüzüne bulaştırıyor. Tanrıcılık oynamak, dünyayı değiştirebilmek, belki çok kolaydır; ama değişimin tüm sonuçlarını değerlendirmek için de tüm dünyayı bilmek zorundasındır. İşte tanrıcılık oynayan Haber'ın eksik tarafı, her şeyi bilen, gören olamaması, sadece her şeyi değiştirebilen olması herhalde.

Kitap gittikçe heyecanlı bir hal alıyor, çünkü her rüyada bambaşka bir dünyayla karşılaşıyoruz. Hayatının her rüya sonrası değişmesine bir nevi alışan George, Haber'ın o hipnoz halindeyken ona ne telkinler verdiğinden emin olamıyor. Kimi zamanlar rüyalarla gerçeklik birbirine geçiyor ve biz "bi' sayfa daha çevireyim, bakalım ne olacak," diye diye bir solukta kitabı bitiriyoruz.

İçinde çok ince 1984 göndermeleri olan kitapta bilim kurgu ve fantezinin, ütopya ve distopyanın birlikte verilebileceğini kanıtlıyor Ursula. Dili olabildiğince sade, ama her zamanki gibi çok etkili; lafı hiç dolandırmıyor, hiç kimseyi, hiçbir şeyi kelimelerle süsleyerek anlatmıyor; kurguyu okuyucuya bırakıyor. Ne de güzel yapıyor.

Tanrı inancımızın dünyanın düzeninden geldiğini düşünüyorum ben. İyi ya da kötü, dünyanın her yerinde sebepleri ve sonuçları değerlendirebilen bir tanrı olmalı. Çünkü ne zaman biri tanrının işine çomak soksa, bu düzeni değiştirmeye çalışsa düzenin çarklarından birini mutlaka bozuyor. O yüzden sıradan insanlar olarak George'un ya da Simay'ın gördüğü rüyalarla dünyayı daha iyi bir yer haline getirme çabası, arkasında aslında daha kusurlu bir düzene sebep olabiliyor.

Ursula'nın dünyanın değişimini objektif bir bakış açısıyla anlattığı; iyiliği, kötülüğü, eşitliği okuyucuya sorgulattığı Rüyanın Öte Yakası'na bekleniyorsun.

The Dreamers: Neey, Ensest mi?

Issız Adam'ı izlemiştik o gün. Biraz beynimiz bulanmış, sinema zevkimizin içine edilmişti. Gittikçe negatifleşen durumu en azından sıfırlamak için bir Bertolucci filmi açalım dedik ve The Dreamers'ı izledik sonra. Sıfırlamak ne kelime, sinema yeniden anlam buldu belki de o gün için.

1968 yılının Paris'indeyiz. Aileleri tatile gidince evde yalnız kalan ikiz kardeşler Isabelle ve Theo, Paris'e Fransızca öğrenmeye gelmiş olan Matthew'i evlerine davet ederler. Birlikte yaşadıkları bu süreçte birbirlerini, tutkularını ve saplantılarını keşfederler. Kurallarını kendilerinin koydukları oyunlar oynayarak cesaretlerinin sınırlarını test ederler.


Isabelle ve Theo sinemaya aşık iki kardeş. Bu yüzden de film boyunca oynadıkları oyunlarda sinema tarihinin en önemli sayılabilecek filmleri referans gösteriliyor. Film bittikten sonra izlemediğin bütün referans filmlerini izlemek isteyebilirsin; işte listesi. Ayrıca müzik ve edebiyattan yapılan referanslarla film daha da zengin bir hale geliyor.

Filmi izleyenlerin üzerinde en çok durduğu konu ensest ilişki. İki kardeşi çırılçıplak birlikte uyurken, ya da küvette otururken gören izleyicinin aklına başka ne gelebilir ki? Ben anne karnında çıplak başlayan yolculuklarına giyinik ve ayrı devam etmeleri için bir sebep göremiyorum. Hepimiz kendi vücudumuzu karşı cinste keşfediyorsak bu ikiz kardeşlerin bu konuda doğuştan şanslı olduğunu düşünüyorum hatta. Bertolucci, filmin içine eleştirel biz göz olarak Matthew'i yerleştiriyor bence. Matthew, ortalama bir izleyiciyi temsil ediyor orada. Ancak Matthew duruma alıştıkça biz de alışmaya, daha az sorgulamaya başlıyoruz. İnsan ilişkilerine, kardeşliğe, aşka ve cinselliğe başka bir açıdan bakabileceğimiz bir pencere olabilir The Dreamers.

Filmin arka planında 68 olaylarını da izliyoruz. Bertolucci, bunun politik bir film olmadığını vurgulamak için bu görüntüleri yalnızca fon olarak kullanıyor. Ancak odaklandığı üç gençle birlikte dönemin gençliğinin fikirlerine ve davranışlarına da ayna tutuyor tabii ki.

Bertolucci şöyle diyor; “Bazı yönlerden The Dreamers hatırlatıcı bir görev üstleniyor, bir şarkı ya da birden ortaya çıkan güneş ışığı gibi. Bütün gençliğin sabahları inanılmaz beklentilerle kalktığı bir dönemi hatırlatıyor. Belki de bugünkü gençleri, geleceklerini düşündüklerinde melankolik bir hal aldıklarını gördüğüm için onlara geleceğin belirsiz fakat olumlu olduğu bir dönemi hatırlatmak istedim.”


Son olarak Matthew rolünde izlediğimiz Michael Pitt'in kusursuz oyunculuğuna özellikle dikkat çekmek istiyorum. (Dudaklarına rağmen) Eva Green ise her zamanki gibi çok ihtişamlı. Evet evet hepsi de çıplak. Hadi izle.

Yaşamı Üstü Kapanmayan Bir Yara Gibi Görmek - Başkaldıran İnsan


Basitçe 'hayır' diyebilen insan olarak tanımlayabilir miyiz başkaldıran insanı? 'Hayır' kelimesini 'neden'le, 'nasıl'la doldurmak da gerekli olabilir belki. Neye başkaldırıyorsun, bunu ne elde etmek için ve nasıl yapıyorsun?

Albert Camus, Başkaldıran İnsan kitabında başkaldırının tarihini ve gelişimini gösterirken bu işin neden ve nasıllarına da değiniyor. Başkaldıran insanın aslında kendi başına bir başkaldırı olduğunu, amacının genellikle adalet, özgürlük ve doğruluk olduğunu anlatıyor. Başkaldıran insanın ilk 'hayır'ı kendisine geliyor: "Bu olduğum kişi olmak istemiyorum!" Başkaldırmanın iki yolunu bırakıyor bu soru bize: İntihar ya da cinayet! İntiharın tek tutarlı başkaldırı olduğunu söylüyor Camus. Ya da başkaldıran insan, kötülükle savaşırken ve bunu yaparken farkında olmadan kötülüğü öldürerek katil oluyor ve kötüyü sil baştan yaratıyor. Böylesi kötülükle dolu bir yaşamın, içinde yaşanılmayı hak etmediğini savunuyor. Ölümsüzlüğün, bu çirkinlik karşısında hiçbir anlamı yok ona göre. Öyleyse intihar ya da cinayet, her nasılsa; yaşam karşısında ölümü tercih etmemiz gerektiğini söylüyor Albert Camus Başkaldıran İnsan'da.

İnsanın önündeki en büyük engellerden biri olarak dinleri görüyor ve ancak kutsala inanmaktan vazgeçmiş kişinin başkaldırabileceğini söylüyor. Dine, kutsal olana göre yaşamanın ötesinde, başka kurallar yaratılabilir mi düzgün yaşamak için; bunu sorguluyor. İnsanın mutsuzluğunu umutlu olmasına bağladığı için, insanı yaşatanın umut olduğu görüşünün aksine umudu, insanın başkaldırmasına ket vuran bir olgu olarak görüyor.

Camus'ye göre devrimciysen şu iki yoldan birini seçeceksin mesela: ya polis olacaksın ya da çılgın! Bak, son zamanlarda içinde yaşadığımız ülke ve dünyayı okuyabilirsin Başkaldıran İnsan'da.

Kendine sunulan ya da insanlığın değerini düşüren her şeye başkaldırabilirsin. Dediğim gibi başkaldırının içini adam akıllı nedenlerle ve nasıllarla doldurabildiğin sürece sen de Camus gibi "Başkaldırıyoruz, öyleyse varız!" diyebilirsin.

Gerçek Bir Kedi Fare Oyunu: Maus

Auschwitz ve Birkenau kamplarını gördükten sonra oradan buradan okuduğum Nazi dehşetiyle ilgili fikirlerim çok daha sertleşti. Bir milyon insanın öldürüldüğünü düşünmekle bir milyon insanın öldürüldüğü yerleri koklamak gerçekten çok farklıymış.

Geri döndüğümde Can bana iki ciltlik bu harika çizgi romanı verdi. Yahudi soykırımıyla ilgili çok uzun araştırmalarım falan yok; ama Maus'un yaşananları bu denli açık ve etkileyici bir şekilde anlatması, bir çizgi romanı, dönemle ilgili en başarılı kaynaklardan biri yapıyor.


Yahudilerin fare, Almanların kedi ve Polonyalıların domuz olarak çizilmesi, çizgi romanın verdiği ilk ince mesaj. Tüm dünyayı etkileyen ve hemen herkesin fikir sahibi olduğu Yahudi soykırımını birinci ağızdan, belgesel tadında okumak ve tabii ki izlemek mümkün kitapta.

Yazarımız ve çizerimiz Art Spiegelman, İkinci Dünya Savaşı'nı ve ait olduğu toplumun o dönemde neler yaşadığını, tüm bunları yaşayan babasının ağzından anlatıyor Maus'ta. İlk kitap daha çok savaş öncesine, ikinci kitap da toplama kamplarına odaklanıyor. Kitaplarda daha önce kimsenin söylemediği yeni bir bilgi yok elbette, ama yaşananları birinci ağızdan anlatmasıyla fark yaratıyor, bu kadar basit çizimlerle bu kadar samimi ve etkileyici olabilmesi de cabası.


Vladek Spiegelman, Art Spiegelman'ın babası. Kitapta Vladek'in bugünü ve geçmişi arasında gidip geliyoruz. Savaşın Vladek üzerinde nasıl travmalar yarattığını izliyoruz. Bugün, çay bahçesinde kullanmadığı şekerleri cebine atıp eve getiren amcalarla dalga geçiyoruz mesela, ama Vladek'in böyle şeyler yapması ruhumuzu acıtıyor. Yaşayanı anlamakla kalmıyoruz, bir nevi biz de yaşıyoruz o korkuyu, açlığı, heyecanı.

Art Spiegelman, babası olmasına rağmen Vladek'i hiçbir zaman övmüyor, bize yaşananları ve babasının karakterini hep olduğu gibi aktarıyor. Çünkü Vladek, belki de arkadaş olmak istemeyeceğimiz, çıkarcı ve açıkgöz bir adam. Gerçi bu gıcık karakteri sayesinde toplama kampından sağ çıktığını düşünürsek Vladek gözümüzde bir kahramana bile dönüşebilir. Yok yok, o kadar da değil. :)

Şu aşağıdaki fotoğraf beni çok ağlatmıştı, vay anasını ya!

Bana Yaz

Ad

E-posta *

Mesaj *